Pin dự trữ, cấu phần thiết yếu đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia

Ông Nguyễn Văn Thiện, Phó Tổng Giám đốc GG Power.

Phóng viên: Việt Nam đang đứng trước yêu cầu đảm bảo an ninh năng lượng trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, trong khi hệ thống điện phải thích ứng với tỷ trọng ngày càng lớn của năng lượng tái tạo. Từ góc nhìn của một doanh nghiệp sản xuất pin và giải pháp lưu trữ năng lượng, theo ông, đâu là những thách thức kỹ thuật và hạ tầng lớn nhất mà hệ thống năng lượng Việt Nam đang đối mặt hiện nay?

Ông Nguyễn Văn Thiện: Chúng tôi cho rằng Việt Nam hiện đang đối mặt với ba thách thức lớn mang tính cấu trúc trong quá trình đảm bảo an ninh năng lượng, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu điện tăng nhanh để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao và chuyển dịch năng lượng.

Thứ nhất là sự gia tăng nhanh của các nguồn năng lượng tái tạo nhưng đi kèm với tính không ổn định của hệ thống điện.

Trong những năm gần đây, tỷ trọng điện gió và điện mặt trời tại Việt Nam tăng mạnh, đóng góp tích cực vào mục tiêu chuyển dịch năng lượng và giảm phát thải. Tuy nhiên, đặc tính phụ thuộc vào thời tiết dẫn đến trạng thái vận hành mang tính nghịch lý: “thừa trưa, thiếu tối”, “thừa hè, thiếu đông”, các nguồn điện này khó điều độ theo nhu cầu phụ tải, đồng thời gây ra tình trạng quá tải cục bộ tại một số khu vực khi lưới điện chưa được đầu tư đồng bộ.

Điều này đặt ra một câu hỏi rất căn bản cho hệ thống năng lượng quốc gia: làm thế nào để đảm bảo an ninh năng lượng trong điều kiện bất định ngày càng cao, khi nguồn điện không còn hoàn toàn phụ thuộc vào các nhà máy truyền thống có thể điều khiển được.

Thứ hai là thiếu các nguồn điện linh hoạt để hỗ trợ vận hành hệ thống điện hiện đại. Trong bối cảnh phụ tải biến động theo giờ và theo mùa ngày càng lớn, hệ thống điện cần những giải pháp có khả năng đáp ứng nhanh như cắt đỉnh phụ tải, điều tần, dự phòng công suất hoặc cân bằng cung – cầu trong thời gian ngắn.

Trong khi đó, dư địa phát triển thủy điện tại Việt Nam không còn nhiều, còn các nguồn nhiệt điện đang chịu áp lực ngày càng lớn về môi trường và phát thải. Điều này khiến nhu cầu về các công nghệ hỗ trợ vận hành linh hoạt trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Thách thức thứ ba là mức độ phụ thuộc đáng kể vào chuỗi cung ứng công nghệ năng lượng từ bên ngoài. Hiện nay, nhiều thiết bị cốt lõi trong hệ thống năng lượng hiện đại như pin lưu trữ, bộ biến tần, hệ thống điều khiển và quản lý năng lượng vẫn chủ yếu được nhập khẩu.

Điều này tiềm ẩn rủi ro về biến động giá, đứt gãy chuỗi cung ứng và phụ thuộc công nghệ, đặc biệt trong bối cảnh cạnh tranh năng lượng và chuyển dịch năng lượng đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu.

Từ thực tiễn đó, chúng tôi cho rằng an ninh năng lượng trong giai đoạn tới không chỉ là bảo đảm có đủ điện, mà quan trọng hơn là xây dựng năng lực làm chủ hệ thống năng lượng – từ công nghệ, hạ tầng đến chuỗi cung ứng. Đây sẽ là yếu tố then chốt giúp Việt Nam duy trì tăng trưởng bền vững và nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế trước những biến động trong dài hạn.

Phóng viên: Tại Hội thảo, các chuyên gia đều nhận định biến động địa chính trị đã đặc biệt tác động trực diện tới hệ thống năng lượng, qua đó tác động tới nhiều ngành và nền kinh tế. Để góp phần đảm bảo an ninh năng lượng, cần thiết phải phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin (BESS). Theo ông, vì sao gần đây nhiều ý kiến nhấn mạnh BESS là một “mảnh ghép” quan trọng trong đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia?

Ông Nguyễn Văn Thiện: Trong bối cảnh biến động địa chính trị và thị trường năng lượng toàn cầu ngày càng khó lường, nhiều quốc gia đang thay đổi cách tiếp cận đối với an ninh năng lượng.

Nếu trước đây trọng tâm là phát triển thêm nguồn điện, thì hiện nay năng lực lưu trữ và điều tiết năng lượng đang trở thành yếu tố then chốt để nâng cao khả năng chống chịu của hệ thống.

Chính vì vậy, BESS là “mảnh ghép” quan trọng giúp hệ thống điện vận hành linh hoạt hơn, tận dụng hiệu quả các nguồn năng lượng trong nước và giảm phụ thuộc vào các nguồn năng lượng biến động.

Đối với Việt Nam, chúng tôi cho rằng ý nghĩa lớn nhất của BESS nằm ở góc độ chiến lược. Trước hết, cần từng bước nhìn nhận hệ thống lưu trữ năng lượng như một loại hạ tầng năng lượng quốc gia, có vai trò tương đương với nguồn điện và lưới điện.

Việc đưa BESS vào Quy hoạch Điện VIII và triển khai mạnh mẽ hơn trong khuôn khổ thực hiện quy hoạch điện sẽ giúp nâng cao độ tin cậy của hệ thống và tạo dư địa cho phát triển năng lượng tái tạo trong dài hạn.

Triển vọng của pin năng lượng xuất phát từ ba động lực chính: nhu cầu thị trường tăng nhanh, yêu cầu chuyển dịch năng lượng, và mục tiêu nâng cao mức độ tự chủ năng lượng quốc gia. Ảnh: Internet

Bên cạnh đó, để lĩnh vực này phát triển hiệu quả, chính sách cần được thiết kế theo hướng đồng bộ hơn, đặc biệt là xây dựng cơ chế giá phù hợp cho các dịch vụ lưu trữ năng lượng, khuyến khích đầu tư trong khu vực công nghiệp và dân dụng, đồng thời thúc đẩy nội địa hóa công nghệ. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn liên quan trực tiếp đến năng lực tự chủ năng lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Trong quá trình chuyển đổi này, doanh nghiệp sẽ đóng vai trò trung tâm, không chỉ là đơn vị tiêu thụ điện, mà còn là chủ thể đầu tư, lưu trữ và quản trị năng lượng tại chính cơ sở sản xuất của mình. Đây sẽ là một xu hướng quan trọng trong hệ thống năng lượng hiện đại.

Đối với Việt Nam, trong bối cảnh nhu cầu điện được dự báo tiếp tục tăng cao để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, việc phát triển hệ thống lưu trữ năng lượng không chỉ là một giải pháp công nghệ, mà là một lựa chọn mang tính chiến lược nhằm nâng cao khả năng thích ứng của hệ thống năng lượng trước những biến động khó lường của thị trường năng lượng toàn cầu.

Năng lượng không còn đơn thuần là đầu vào sản xuất, mà đang trở thành một yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Phóng viên: Ông nhìn nhận như thế nào về triển vọng phát triển thị trường BESS và ngành công nghiệp sản xuất pin tại Việt Nam?

Ông Nguyễn Văn Thiện: Triển vọng phát triển thị trường BESS và ngành công nghiệp sản xuất pin tại Việt Nam là rất rõ ràng, thậm chí có thể trở thành một trong những ngành công nghiệp chiến lược mới trong thập kỷ tới.

Triển vọng này xuất phát từ ba động lực chính: nhu cầu thị trường tăng nhanh, yêu cầu chuyển dịch năng lượng, và mục tiêu nâng cao mức độ tự chủ năng lượng quốc gia.

Trước hết, về nhu cầu thị trường, Việt Nam đang bước vào giai đoạn tăng trưởng cao với tốc độ công nghiệp hóa và đô thị hóa nhanh, kéo theo nhu cầu điện năng tăng mạnh và ngày càng phức tạp.

Đặc biệt, sự phát triển của các ngành tiêu thụ điện lớn như trung tâm dữ liệu, sản xuất công nghệ cao, logistics hay công nghiệp xuất khẩu đang đặt ra yêu cầu rất cao về độ ổn định và chất lượng điện năng. Trong bối cảnh đó, nhu cầu về các giải pháp lưu trữ năng lượng để đảm bảo hệ thống điện vận hành linh hoạt và an toàn sẽ tăng nhanh trong những năm tới.

Thứ hai, về góc độ chuyển dịch năng lượng, việc phát triển năng lượng tái tạo quy mô lớn đòi hỏi phải đi kèm với năng lực lưu trữ để tận dụng hiệu quả nguồn điện và giảm áp lực cho hệ thống truyền tải.

Điều này đồng nghĩa với việc thị trường BESS sẽ không còn là một phân khúc ngách, mà sẽ trở thành một cấu phần thiết yếu của hạ tầng năng lượng trong tương lai, tương tự như nguồn điện và lưới điện hiện nay.

Quan trọng hơn, chúng tôi cho rằng triển vọng lớn nhất của ngành công nghiệp sản xuất pin tại Việt Nam nằm ở khía cạnh tự chủ năng lượng quốc gia. Trong bối cảnh chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu ngày càng biến động, việc làm chủ công nghệ và năng lực sản xuất các thiết bị lưu trữ năng lượng sẽ giúp Việt Nam giảm phụ thuộc vào nhập khẩu, chủ động hơn trong vận hành hệ thống điện và nâng cao khả năng ứng phó với các rủi ro bên ngoài.

Đây không chỉ là vấn đề kinh tế hay công nghệ, mà là một yếu tố nền tảng của an ninh năng lượng trong dài hạn.

Phóng viên: Từ thực tiễn hoạt động của mình, doanh nghiệp có thể đóng góp gì trong việc phát triển hệ sinh thái BESS còn khá mới mẻ tại Việt Nam? Ông có kiến nghị gì về cơ chế, chính sách hoặc môi trường đầu tư để thúc đẩy lĩnh vực lưu trữ năng lượng phát triển hiệu quả và bền vững?

Ông Nguyễn Văn Thiện: Chúng tôi xác định GG Power không chỉ sản xuất pin lưu trữ, mà đang tham gia xây dựng nền tảng an ninh năng lượng cho Việt Nam trong dài hạn.

Theo đó, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng ở cấp doanh nghiệp thông qua các giải pháp lưu trữ giúp cắt giảm công suất giờ cao điểm, cung cấp nguồn điện dự phòng và tối ưu chi phí điện năng.

Đồng thời, hỗ trợ tích hợp hiệu quả năng lượng tái tạo vào hệ thống điện, góp phần giảm tình trạng quá tải lưới và hạn chế việc cắt giảm công suất, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn điện sạch.

Cùng với đó, thúc đẩy nội địa hóa chuỗi giá trị lưu trữ năng lượng, giúp giảm phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu, đồng thời chủ động hơn về giá thành, công nghệ và tiến độ triển khai các dự án năng lượng.

Để lĩnh vực lưu trữ năng lượng phát triển hiệu quả và bền vững, chúng tôi cho rằng cần tập trung vào bốn nhóm chính sách trọng tâm.

Thứ nhất, cần thí điểm cơ chế giá cho hệ thống lưu trữ năng lượng. Sau khi có cơ chế giá rõ ràng, thị trường sẽ có tín hiệu đầu tư minh bạch và bền vững.

Thứ hai, cần có các chính sách hỗ trợ tài chính ban đầu, đặc biệt đối với hộ gia đình và doanh nghiệp đầu tư hệ thống điện mặt trời kết hợp với BESS nhằm rút ngắn thời gian hoàn vốn và thúc đẩy thị trường phát triển nhanh hơn trong giai đoạn đầu.

Thứ ba, trong các dự án năng lượng và hạ tầng công, cần có định hướng ưu tiên sử dụng sản phẩm và giải pháp nội địa khi đáp ứng được các tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn. Điều này sẽ tạo động lực cho doanh nghiệp trong nước đầu tư vào nghiên cứu, sản xuất và làm chủ công nghệ.

Thứ tư, cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, quy chuẩn an toàn và quy trình vận hành đối với hệ thống lưu trữ năng lượng bằng pin. Đây là điều kiện tiên quyết để đảm bảo thị trường phát triển bền vững, an toàn và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Trong một thế giới ngày càng bất định, chúng tôi cho rằng năng lượng không chỉ là một nguồn lực phục vụ sản xuất, mà đã trở thành một năng lực cạnh tranh cốt lõi của mỗi quốc gia.

Tin rằng, với sự đồng hành của Nhà nước cùng doanh nghiệp, Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành một hệ sinh thái lưu trữ năng lượng hiện đại, góp phần nâng cao tính linh hoạt của hệ thống điện và tăng cường mức độ tự chủ năng lượng quốc gia.