Nhu cầu điện gia tăng và sự xuất hiện của các lĩnh vực mới đang thúc đẩy mạnh mẽ sự mở rộng của điện mặt trời và điện gió khi các quốc gia trong khu vực đẩy nhanh triển khai các dự án quy mô lớn và hệ thống lưu trữ năng lượng.
Một phân tích mới của DNV cho thấy khu vực Trung Đông và Bắc Phi (MENA) đang bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh chóng của năng lượng tái tạo, với động lực chính đến từ các dự án điện mặt trời quy mô rất lớn và việc ngày càng mở rộng ứng dụng lưu trữ năng lượng. Báo cáo mang tên Sự trỗi dậy của năng lượng tái tạo tại khu vực Vùng Vịnh, được công bố tại Hội nghị Thượng đỉnh Năng lượng Tương lai Thế giới, dự báo rằng công suất năng lượng tái tạo biến đổi (solar và wind) tại MENA sẽ tăng khoảng gấp mười lần vào năm 2040 và tiếp tục tăng đến năm 2060, ngay cả khi khu vực này vẫn là trung tâm sản xuất dầu khí lớn của thế giới.
Trong những thập kỷ tới, năng lượng tái tạo được kỳ vọng sẽ trở thành nguồn cung điện chủ chốt của khu vực. Đến năm 2060, điện năng dự kiến sẽ đáp ứng khoảng 35% tổng nhu cầu năng lượng, trong đó phần lớn sản lượng điện đến từ các nguồn tái tạo. Riêng điện mặt trời và điện gió được dự báo sẽ tạo ra khoảng 85% tổng sản lượng điện, với điện mặt trời chiếm khoảng 45% và điện gió khoảng 40%.
Ông Ditlev Engel, CEO mảng Hệ thống Năng lượng của DNV, nhận định rằng sự phát triển nhanh chóng của năng lượng tái tạo tại Vùng Vịnh và toàn khu vực MENA không thay thế dầu khí trong một sớm một chiều, nhưng đang tái định hình hệ thống điện. Các quốc gia GCC hiện đang xây dựng những dự án điện mặt trời và lưu trữ năng lượng lớn nhất thế giới, song song với việc tiếp tục cung ứng dầu khí cho thị trường toàn cầu. Theo DNV, động lực chính của xu hướng này đến từ yếu tố kinh tế, khi năng lượng tái tạo ngày càng cung cấp nguồn điện chi phí thấp, đồng thời trở thành điều kiện cần cho công nghiệp cạnh tranh và sản xuất hydro trong tương lai.
Các dự án quy mô lớn và nhu cầu điện mới thúc đẩy tăng trưởng
Báo cáo cho thấy tăng trưởng năng lượng tái tạo tại MENA đến từ cả nguồn cung và nhu cầu điện mới. Hàng loạt dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn đang được triển khai, bao gồm các nhà máy điện mặt trời công suất rất lớn, các tổ hợp điện mặt trời kết hợp lưu trữ, cùng với các dự án điện gió mới. Nhu cầu điện cũng đang gia tăng nhanh chóng trong các lĩnh vực như trung tâm dữ liệu, giao thông điện hóa và sản xuất hydro xanh, trong khi các ngành công nghiệp hiện hữu ngày càng sử dụng nhiều điện năng carbon thấp do tác động của các chính sách như Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon của Liên minh châu Âu (CBAM).
DNV dự báo một bước ngoặt quan trọng sẽ xuất hiện vào khoảng năm 2040, khi tốc độ tăng trưởng sản lượng điện tái tạo hàng năm vượt tốc độ tăng trưởng tổng nhu cầu điện. Từ đó, tỷ trọng điện tái tạo trong cơ cấu nguồn điện sẽ gia tăng ổn định.
Điện mặt trời dẫn đầu, điện gió và lưu trữ bắt đầu tăng tốc
Điện mặt trời tiếp tục là công nghệ tái tạo chủ lực trong khu vực. Công suất điện mặt trời lắp đặt được dự báo tăng từ 76GW vào năm 2024 lên 340GW vào năm 2029. Đến cuối thập kỷ này, điện mặt trời có thể cung cấp gần 1/5 tổng sản lượng điện. Tỷ lệ các dự án kết hợp pin lưu trữ cũng được dự báo sẽ tăng lên nhằm đảm bảo khả năng cung cấp điện liên tục và nâng cao tính linh hoạt của hệ thống.
Điện gió, dù xuất phát từ quy mô nhỏ hơn, được kỳ vọng sẽ tăng gấp ba lần trong mỗi thập kỷ từ năm 2020 đến 2060. Đặc điểm phát điện của điện gió có tính bổ trợ cho điện mặt trời, với sản lượng cao hơn vào ban đêm và trong các mùa gió mạnh, đặc biệt hiệu quả khi kết hợp với hệ thống lưu trữ.
Ông Jan Zschommler, Quản lý Khu vực Trung Đông & châu Phi của DNV, cho biết tổng sản lượng điện từ điện mặt trời và điện gió tại MENA được dự báo sẽ tăng khoảng 14 lần vào năm 2040, đi kèm với mức tăng gấp mười lần về công suất lắp đặt. Theo ông, khu vực Vùng Vịnh đang chuyển từ giai đoạn thảo luận sang triển khai thực tế, khi các dự án điện mặt trời, điện gió và lưu trữ quy mô lớn được xây dựng với tốc độ đủ để làm thay đổi cơ cấu nguồn điện của khu vực.
Lưu trữ năng lượng và tính linh hoạt hệ thống giữ vai trò quyết định
Báo cáo cũng dự báo công suất lưu trữ năng lượng tại MENA sẽ tăng mạnh, từ khoảng 36GWh hiện nay lên gần 9.500GWh vào năm 2060. Pin lưu trữ sẽ dần thay thế các nhà máy nhiệt điện trong vai trò cung cấp tính linh hoạt ngắn hạn cho hệ thống điện. Bên cạnh đó, các kết nối lưới điện khu vực sẽ hỗ trợ cân bằng hệ thống và giao thương điện năng khi tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng cao.
DNV cho rằng những kết luận này phù hợp với kết quả khảo sát Energy Industry Insights 2025, trong đó Trung Đông được đánh giá là khu vực lạc quan nhất thế giới về triển vọng ngành năng lượng, với kỳ vọng cao về tăng trưởng doanh thu, lợi nhuận và đầu tư vào năng lượng tái tạo cùng hạ tầng hỗ trợ.
Theo Neil James Slater, Penda Sall – DNV
